Als het maar plezier oplevert

De tijd dat de ideale loopbaan recht omhoog de organisatieladder op ging, is voorbij. Jongeren willen zichzelf ontwikkelen en het einddoel is allang niet meer de functietitel 'baas'.

Vader heeft het perfecte carrièrepad doorlopen. Hij is onderaan de ladder begonnen, in het magazijn. Via de avondschool werkte hij zich al snel op tot chef magazijn, maar daar eindigde het natuurlijk niet. Hij volgde nog een opleiding, at, dronk en sliep op kantoor en werkte zichzelf op tot chef logistiek. De laatste jaren van zijn loopbaan verliepen als een droom.

Hij viel op binnen het managementteam en uiteindelijk werd het onmogelijke geachte toch werkelijkheid: hij werd de baas van de onderneming. Sterker nog, hij werd chief executive officer , oftewel ceo, want de naam directeur was in de tussentijd uit de mode geraakt voor zo'n hoge functie. Je telde pas echt mee in de zakelijke wereld als je een Engelse functietitel had.

Nu heeft vader een teleurstelling te verwerken. Zijn zoon was voortvarend gestart bij een grote multinational als management trainee. Hij had zich al opgewerkt tot key account manager - dure woorden voor een vertegenwoordiger die de grote klanten onder zijn hoede heeft - maar nu heeft hij een verontrustende mededeling. Hij gaat weg bij het bedrijf. En niet omdat hij een nog betere functie gaat bekleden bij een ander bedrijf. Nee, hij gaat iets heel anders doen. Hij gaat zich bezighouden met de ontwikkeling van producten en niet meer met het verkopen ervan. Waren dit soort gesprekken in Nederlandse families tot voor kort uitzondering, ze komen momenteel steeds vaker voor. En de verwachting is dat dit in de toekomst alleen maar gaat toenemen.

De jonge generatie is niet langer geïnteresseerd in het verzamelen van imposante en ingewikkelde functietitels zoals chief financial officer , senior implementation manager of brand manager . Ze werken vooral om plezier te hebben en om zichzelf te ontwikkelen. Jongeren die nu de arbeidsmarkt betreden worden omgeschreven als mensen die ondernemer zijn in hun eigen talent. Waar ze dat talent inzetten, hangt af van de toegevoegde waarde. Leer ik nog wel genoeg? Vind ik mijn baan en dit bedrijf nog steeds leuk? Sluit mijn werk op dit moment aan bij mijn persoonlijke ambities? Dit zijn de vragen die de nieuwe generatie werkenden veel meer bezighoudt dan: hoe kan ik hier zo snel mogelijk de baas worden? Bedrijven en andere betrokkenen moeten hier rekening mee houden. 'Grote groepen studenten en net-afgestudeerden zijn voornamelijk bezig met persoonlijke ontwikkeling', vertelt Norman Schreiner, docent loopbaanmanagement aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. 'Ze willen verbreden, verbreden, verbreden. Dit betekent dat ze om de zoveel jaar iets anders willen doen dat niet pal in het verlengde van het vorige ligt.' Uiterlijke loopbaan Het was voor bedrijven vroeger allemaal zo lekker simpel. Werknemers waren mannen die fulltime werkten en de loyaliteit was enorm. Ze waren namelijk vaak in hun eentje verantwoordelijk voor het gezin. Zij waren de kostwinner en de vrouwen waren thuis bezig met de kinderen. 'Een geslaagde carrière werd veelal beschouwd als een uiterlijke loopbaan', verklaart Schreiner. 'Dat betekent een optelling van tientallen jaren ordentelijk en vlijtig presteren voor die ene werkgever.' De drive om jezelf omhoog te werken was groot. Logisch, want des te hoger in de rangorde, des te meer salaris en des te makkelijker de thuissituatie.

Met het groeien van het zelfbewustzijn van de nieuwe werkende mensen en de individualisering van de maatschappij verandert deze traditionele rol. De nieuwe generatie wil meer dan een zogeheten uiterlijke loopbaan. 'Het willen is belangrijker geworden. Vroeger werd bepaald wat je kon en daarin probeerde je jezelf te ontwikkelen. Nu bepalen mensen wat ze willen en handelen ze daarnaar.' En dus zijn er naast de traditionele, lineaire loopbaan waar je zo hoog mogelijk binnen één organisatie probeert te komen, andere typen loopbanen die mensen nastreven. Vooral de transitoire en de cyclische loopbaan zijn aan een opmars bezig. Mensen die een transitoire loopbaan navolgen zijn de avonturiers. Hun loopbaan wordt gekenmerkt door inconsistentie. Dit zijn de mensen die door de buitenwereld vaak worden gezien als mensen zonder doel in hun loopbaan. Mensen die eerst skileraar zijn, dan gaan studeren en het bedrijfsleven ingaan, om uiteindelijk te beslissen dat ze leraar willen worden. Deze groep is groeiende. De programma's met mensen die hun leven willen omgooien, zijn niet weg te denken van de televisie. Een goed voorbeeld is Het roer om , waar mensen met een traditionele loopbaan iets compleet anders gaan doen. Een hotel runnen in Frankrijk. Of geluidsapparatuur voor feesten verhuren in Spanje. Naast deze loopbaan bestaat de specialistische loopbaan. Dit zijn de vakidioten onder ons. De professoren of de mensen die in het laboratorium werken. Deze mensen willen niks te maken hebben met meer verantwoordelijkheid of andere invalshoeken. Zij willen de beste worden in hun vak. Zelfontplooiing Volgens Schreiner groeit een ander type loopbaan het sterkst het sterkst onder jongeren: de cyclische loopbaan. Mensen die deze loopbaan ambiëren, wisselen om de vijf à zeven jaar van baan. Hun doel is om persoonlijke ontwikkeling te vinden binnen aanverwante functies. Dit is de verkoper die wil leren wat hij verkoopt en dus de productontwikkeling ingaat. Of de makelaar die wel weet hoe hij een huis aan de man moet brengen, maar nu weleens wil leren hoe hij een huis moet ontwerpen. Dat het Schreiner opvalt dat dit type carrière onder jongeren steeds vaker voorkomt, is niet verwonderlijk. Het idee is namelijk dat je jezelf verder ontwikkelt door nieuwe vaardigheden aan te leren. Precies wat de nieuwe generatie wil. Zelfontplooiing. Er zijn vier factoren die hebben bijgedragen aan het feit dat mensen zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun loopbaan, volgens Schreiner.

De invloed van vorige generaties, periodieke afslanking, de vrouw die steeds meer gaat werken en zelfstandigheid van de nieuwe generatie. 'De ouders van deze generatie hebben in hun werkende leven teleurstellingen moeten verwerken. Het bedrijf bleek niet heilig te zijn, een contract voor het leven ook niet. Dit hebben ze doorgegeven aan hun kinderen.' Tot die teleurstellingen behoorden de vele afslankingsprocessen. Bedrijven moest in de jaren tachtig en negentig op grote schaal mensen ontslaan. De arbeiders werden wakker geschud. Ze konden niet rekenen op één bedrijf dat voor hen zou zorgen. Vrouwen die steeds meer zijn gaan werken, hebben het ideale loopbaanpad ook drastisch veranderd. Waar de man vroeger kostwinnaar was, delen ze nu vaak de kosten. Voor beide partijen betekent dit dat eigen ontwikkeling centraler kan staan. Van baan wisselen wordt makkelijker, want de rekeningen kunnen ook met het andere salaris worden betaald. Aan de andere kant betekent het ook dat partners rekening houden met elkaars loopbaanwensen. Bij expats - medewerkers die door hun bedrijf naar het buitenland worden gestuurd - is deze trend al langer zichtbaar. Multinationale bedrijven hebben grote moeite om mensen bereid te vinden om de stap te maken. Ambassades ook. Vroeger kwam de man simpelweg thuis met de mededeling: we gaan een paar jaartjes weg. Nu is dat niet meer zo makkelijk, want de partner heeft vaak ook een carrière. De vierde en belangrijkste reden ligt in de nieuwe generatie zelf. In vergelijking met vroeger zijn ze zelfstandiger en zelfredzamer. 'In tegenstelling tot vroeger bemoeien ouders zich zo min mogelijk met de loopbaan van jongeren, ze laten hen zelfstandig kiezen', vertelt Schreiner. Dit is misschien maar goed ook, want de nieuwe generatie duldt geen inspraak.

De jongeren van generatie Y, zoals ze vaak worden genoemd, vinden hun eigen weg wel. Ze zijn gewend snel te schakelen en zijn opgevoed met het idee dat ze alles kunnen bereiken wat ze willen. Door de huidige technologie verzamelen ze binnen no-time de informatie die ze willen voor een bepaalde keuze. Hierdoor zijn ze zelfverzekerd en vaak niet te stoppen. Of ze nou een hotel willen beginnen, kunstenaar willen worden, weer willen studeren of key account manager worden. Als zij het willen, gebeurt het. p Lineair? Dan wil jij zo snel mogelijk naar de top. Baas worden is jouw hoofddoel. Specialistisch? Jij wilt de beste worden in je vak. Promotie interesseert jou niet. Vakliteratuur wil je! Cyclisch? Jij wilt verbreding. Alweer hetzelfde? Alsjeblieft niet. Het vakgebied interesseert je wel, maar je functie heb je na een paar jaar wel gezien. Iets anders graag. Transitoir? Je bent geboren voor het avontuur en je wilt zoveel mogelijk verschillende dingen doen. Dan weer op kantoor, dan weer in het buitenland, dan weer eigen ondernemer. Alles kan en alles mag.

29 maart 2008

Dagblad De Pers